De beursgang van SpaceX? Ik blijf voorlopig aan de zijlijn.

SpaceX, OpenAI en Anthropic. Als u het financiële nieuws de voorbije maanden hebt gevolgd, dan klinken deze drie namen u ongetwijfeld bekend in de oren. Hun gezamenlijke waardering wordt geschat op 3.500 tot 4.000 miljard dollar, ongeveer evenveel als de totale beurswaarde van alle bedrijven die genoteerd zijn op de Londense beurs. Met andere woorden: deze drie ondernemingen zijn samen evenveel waard als alle beursgenoteerde bedrijven in het Verenigd Koninkrijk.

Wat hen momenteel extra in de schijnwerpers plaatst, is dat ze, na jarenlang uitsluitend toegankelijk te zijn geweest voor private investeerders (private equity), naar de beurs trekken en zo ook beschikbaar worden voor het brede publiek.

Voor SpaceX is dat inmiddels een feit: de beursgang (IPO = Initial Public Offering) vond plaats op 12 juni. OpenAI en Anthropic zullen waarschijnlijk volgen, al is de exacte timing nog onzeker.

Door al deze aandacht op de financiële markten rijst vanzelf een logische vraag: hebben beleggers er belang bij om in te stappen? Het korte antwoord luidt: nog niet, en daar zijn goede redenen voor.

IPO's: historisch gezien geen winnende strategie

Beursintroducties krijgen veel media-aandacht. Ze domineren de krantenkoppen, vormen een populair gespreksonderwerp en wekken gemakkelijk de indruk dat u iets mist als u niet meteen instapt.
Maar wat zegt het academisch onderzoek?

Professor Jay Ritter analyseerde alle Amerikaanse beursintroducties tussen 1970 en 1990. Zijn conclusie was duidelijk: vijf jaar na hun beursgang behaalden deze aandelen gemiddeld een jaarlijks rendement van 5%, tegenover 12% voor vergelijkbare bedrijven die al beursgenoteerd waren. Een recentere studie van Dimensional Fund Advisors, gebaseerd op meer dan 6.000 IPO's tussen 1991 en 2018, bevestigt hetzelfde patroon: een portefeuille die uitsluitend uit beursintroducties bestaat, presteert gemiddeld ongeveer 2% per jaar slechter dan de brede markt.

Waarom IPO's vaak achterblijven: twee belangrijke verklaringen
Achter deze cijfers schuilen twee goed gedocumenteerde mechanismen.

1) De lock-upperiode: insiders verzilveren hun winst

Bij een beursintroductie mogen oprichters, bestuurders en de eerste investeerders — de zogenaamde insiders — hun aandelen niet onmiddellijk verkopen. Zij zijn gebonden aan een lock-upperiode, die doorgaans tussen de 90 en 180 dagen duurt. De reden is eenvoudig: als de oprichters massaal zouden verkopen op de eerste beursdag, zou dat een bijzonder negatief signaal naar de markt sturen.

Zodra deze periode afloopt, mogen zij echter wel verkopen. En vaak doen ze dat ook. Daardoor komen grote hoeveelheden aandelen tegelijk op de markt, wat een neerwaartse druk op de koers veroorzaakt. Academisch onderzoek toont aan dat aandelen gemiddeld tussen 1% en 3% dalen in de weken rond het aflopen van de lock-upperiode.

Het gevolg? De insiders stappen uit onder gunstige omstandigheden, terwijl beleggers die tijdens de eerste euforie hebben gekocht, vaak de rekening betalen.

2) Enthousiasme heeft een prijs

Professor Ritter beschreef daarnaast ook de zogenaamde 'fad'-hypothese: bedrijven kiezen er vaak voor om naar de beurs te gaan op het moment dat beleggers uitzonderlijk optimistisch zijn over hun sector. Vraag en aanbod ontmoeten elkaar dan precies op het minst gunstige moment voor de koper: waarderingen zijn opgeblazen door enthousiasme, waarna de koersen geleidelijk terugkeren naar een realistischer niveau.

SpaceX, artificiële intelligentie, ruimtevaart en iconische oprichters… het is moeilijk een meer vruchtbare voedingsbodem voor dergelijke euforie te bedenken.

Flexibiliteit als belangrijk voordeel

Klassieke indexfondsen en ETF's die bijvoorbeeld de S&P 500 of de MSCI World volgen, hebben geen keuze. Zodra een groot bedrijf wordt opgenomen in een index, zijn zij verplicht het aandeel aan te kopen tegen de dan geldende marktprijs en op een vooraf vastgelegde datum. Omdat iedereen vooraf weet dat deze fondsen zullen moeten kopen, spelen andere marktpartijen daarop in. Zij kopen eerder, drijven de koers op en verkopen vervolgens aan de indexfondsen tegen een hogere prijs. Academisch onderzoek schat dat deze frictie beleggers jaarlijks tussen 0,47% en 0,70% rendement kost — een onzichtbare maar reële kost die uiteindelijk gedragen wordt door miljoenen spaarders via indexfondsen.

Bij SpaceX zal dit mechanisme waarschijnlijk nog sterker spelen. Sommige indexaanbieders hebben hun regels zelfs al versoepeld om het bedrijf sneller in hun indexen op te nemen. Dat betekent dat miljoenen particuliere beleggers via hun ETF's automatisch koper zullen worden op het moment dat insiders juist staan te popelen om hun aandelen te verkopen. Dat zou achteraf wel eens tot teleurstelling kunnen leiden.

De fondsen die wij gebruiken, zijn geen klassieke indexfondsen. Ze delen wel dezelfde filosofie — brede spreiding, lage kosten en discipline — maar beschikken over een cruciale troef: ze kunnen wachten. Meestal wachten zij zes tot twaalf maanden na een beursintroductie, zodat de koersen kunnen stabiliseren, de lock-upperiode is verstreken en de eerste euforie is weggeëbd. Dat is geen buikgevoel, maar een aanpak die gebaseerd is op academisch onderzoek.

SpaceX, OpenAI en Anthropic zullen op termijn deel uitmaken van de portefeuilles. Maar dan wel tegen een redelijke prijs en op het juiste moment, zonder als gouden parachute te dienen voor de oorspronkelijke aandeelhouders.

Discipline boven sensatie

De beursintroducties van deze drie reuzen uit de private markt krijgen momenteel enorm veel aandacht. Maar zoals zo vaak is het verstandig om sensationele krantenkoppen en de irrationele euforie van de massa naast ons neer te leggen.

Academisch onderzoek leert ons geduldig te blijven. Dat sluit volledig aan bij onze beleggingsfilosofie en vergroot de kans op een sterk langetermijnrendement.

De vraag blijft natuurlijk of het enthousiasme rond SpaceX en zijn sectorgenoten werkelijk terecht is, en of het deze keer écht anders zal zijn. Op basis van de geschiedenis is een gezonde dosis scepsis zeker op haar plaats.